Strona główna
irmir logo ministerstwo rozwoju i technologii uek logo

Jednym z zadań projektu Gospostrateg IX – ReActPlan jest rozpoznanie potrzeb i oczekiwanych zmian w systemie planowania przestrzennego w zakresie realizacji inwestycji publicznych. W tym celu przeprowadzono wywiady z ekspertami.

Wybór specjalistów

Rozmowy odbyły się z różnymi uczestnikami procesu planowania by poznać opinie specjalistów z wielu dziedzin, zarówno związanych z tworzeniem dokumentów planistycznych jak i realizujących inwestycje publiczne. W wywiadach wzięli udział urbaniści, specjaliści planowania regionalnego, prawnicy oraz przedstawiciele środowiska branżowego.

O co pytano ekspertów?

Tematyka wywiadów dotyczyła efektywności realizacji inwestycji publicznych. Rozważaniom poddano wady i zalety rozwiązań systemowych oraz zestawiono je z mechanizmami ustaw specjalnych. Oceniono również wpływ różnych ścieżek lokalizacji inwestycji publicznych na stan ładu przestrzennego.

Wnioski z wywiadów

Eksperci przedstawili różne opinie na temat zmian zachodzących w  systemie planowania. Jednak mimo  różnic udało się wypracować wspólne wnioski, które stanowią podstawę dla wypracowania modelowych rozwiązań w zakresie realizacji inwestycji publicznych.

Zagadnienie

Wnioski

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa w systemie planowania przestrzennego

  • brak znaczącej roli w procesie planistycznym,
  • brak uprawnień do realizacji inwestycji bezpośrednio na jego podstawie,
  • szybka dezaktualizacja jego zapisów,
  • sankcjonowanie inwestycji zatwierdzonych przez rząd,
  • konfliktogenność podczas uwzględniania jego zapisów w dokumentach niższych szczebli,
  • zbyt mała szczegółowość w odniesieniu do lokalizacji inwestycji publicznych,
  • brak określonych zasad jego sporządzania;

Nadużycia specustaw

  • w zakresie realizacji dróg gminnych,
  • w odniesieniu do inwestycji punktowych, w granicach jednej gminy;

Rezultaty stosowania specustaw

      Pozytywne:

  • umożliwienie realizacji inwestycji, w przypadkach, gdy jest to utrudnione w trybie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym,
  • szybki rozwój niezbędnej infrastruktury technicznej i komunikacyjnej,
  • brak wieloletnich rezerw terenowych ograniczających właścicieli gruntów;

      Negatywne:

  • niszczenie ładu przestrzennego,
  • nadużycia na poziomie gminnym,
  • ograniczenie praw właścicieli nieruchomości,
  • przekroczenie trójpodziału władzy,
  • przebieg inwestycji niezgodny z dokumentami planistycznymi,
  • brak stabilności systemu planowania przestrzennego,
  • agresywna ingerencja w przestrzeń,
  • brak przewidywalnego kierunku rozwoju przestrzeni,
  • brak zaufania obywateli do państwa oraz brak poczucia bezpieczeństwa;

Inwestycje wymagające ujęcia w zintegrowanym modelu planowania przestrzennego

  • kolejowe,
  • autostrady, drogi ekspresowe, drogi wojewódzkie,
  • infrastruktura przesyłowa,
  • inwestycje strategiczne związane z obronnością i bezpieczeństwem państwa,
  • ważne punkty transportowe,
  • lotniska,
  • porty;

Mechanizmy ustaw specjalnych ułatwiające lokalizację inwestycji publicznych

  • brak konieczności uzgadniania zmian planistycznych z samorządami lokalnymi,
  • ograniczona partycypacja społeczna,
  • ułatwienie finansowania,
  • uproszczona procedura pozyskiwania nieruchomości,
  • mechanizm wywłaszczeniowy bez negocjacji,
  • uproszczona procedura podziału nieruchomości,
  • połączenie procedur lokalizacji, wywłaszczania i realizacji,
  • brak konieczności zmiany przeznaczenia gruntów na cele nierolnicze i nieleśne,
  • brak obowiązku uzyskiwania zgody na wycinkę;

 

System planowania w opinii ekspertów

Specjaliści jednogłośnie stwierdzili, że podstawowy system planowania przestrzennego nie zapewnia efektywnej realizacji inwestycji publicznych. W konsekwencji powszechne stało się tworzenie wyjątków od obowiązujących przepisów, a to nie sprzyja racjonalnemu rozwojowi przestrzeni kraju. Konieczne są zatem zmiany systemowe, które pozwolą na stworzenie spójnego modelu rozwiązań atrakcyjnych zarówno dla podmiotów realizujących inwestycje publiczne jak i ich beneficjentów.

Slide
Projekt pt. "Nowy model regionalnego i miejscowego planowania przestrzennego dla zapewnienia odporności i bezpieczeństwa struktury przestrzennej Polski w kontekście współczesnych wyzwań rozwojowych" współfinansowany ze środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych "Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków" - GOSPOSTRATEG IX, realizowany przez Konsorcjum w składzie: Instytut Rozwoju Miast i regionów (Lider Konsorcjum), Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie (Umowa Nr GOSPOSTRATEG9/0015/2022 zawarta w dniu 14.07.2023 r.).